Najpiękniejsze miejsca w Polsce

HISTORIA  WIELICZKI

 Pierwsze ślady osadnictwa  w okolicach Wieliczki  pochodzą z 8000 – 4800 lat p.n.e. (mezolit). Ludność zajmowała się wówczas głównie łowiectwem i zbieractwem. Dopiero ocieplenie klimatu zaczęło sprzyjać rozwojowi rolnictwa.

  Osadnictwo na terenach Wieliczki nasiliło się wraz z rozwojem warzelnictwa. 3500 lat p.n.e. w młodszej epoce kamienia, neolicie, ludność otrzymywała sól poprzez gotowanie solanki w glinianych garnkach tuż nad paleniskiem. W tym samym okresie powstało osadnictwo kultury ceramiki wstęgowej, promienistej i sznurowej.

  W epoce brązu Wieliczkę zamieszkiwali łużyczanie, którzy także zajmowali się wywarzaniem solanki. Dowodem są pucharki gliniane kształtu  kielichowatego służące do formowania krusz solnych.

  Duży ośrodek warzelniczy funkcjonował na przełomie starej i nowej ery tj. pod koniec okresu lateńskiego oraz na początku wpływów rzymskich. Zmodernizowano jednak urządzenia warzelnicze. Rowki doprowadzające solankę oraz zbiorniki ziemne zabezpieczone były drewnianą obudową, ponadto pozostałe urządzenia chroniły zadaszenia i pokrywy. Dzięki takiej metodzie pozyskiwane krusze solne były o wiele czystsze, tym samym podniosła się ich wartość rynkowa. Miało to ogromne znaczenie z uwagi na wymianę towarową, gdyż do XIII wieku sól była traktowana jako obiegowy środek płatniczy.

  Wraz z początkiem istnienia państwa polskiego tereny wielickie weszły w skład kasztelani krakowskiej. Końcem XI wieku na tych terenach rozpoczęła się intensywna kolonizacja m.in. za sprawą benedyktynów z Tyńca oraz benedyktynek ze Staniątek. Wieliczka stanowiła wówczas jeden z głównych ośrodków warzelniczych. Zapotrzebowanie na sól ciągle rosło, jednak surowca zaczęło brakować. Trudna sytuacja spowodowała poszukiwania soli w głębi ziemi, kopiąc studnie solankowe. Podczas pogłębiania  otworów studziennych natrafiono na sól kamienną. Legenda łączy to wydarzenie z księżną Kingą – w Polsce zwaną kiedyś Kunegundą- która poślubiła Bolesława Wstydliwego, księcia dzielnicy krakowsko-sandomierskiej. Księżna wybierając się do Polski chciała nie tylko wnieść posag dla przyszłego męża lecz także dar dla całego ludu.  Dowiedziała się, że brakuje w owym kraju soli, której w jej państwie było pod dostatkiem.  Wówczas wrzuciła swój zaręczynowy pierścień w otchłań szybu solnego w krainie Maramures (ofiarowanego Kindze w posagu). Podczas wędrówki do Krakowa zarządziła postój w miejscu dzisiejszej kopalni. Rozkazała wykopać służbie  w ziemi głęboki otwór i ku zdumieniu wszystkich ujrzano w solnej bryle zaręczynowy pierścień. Im głębiej kopano, tym więcej znajdowano soli, której wystarczyło dla wszystkich mieszkańców i wystarcza po dzień dzisiejszy.

  Odkrycie bogatych złóż soli zapoczątkowało powstanie kopalni oraz górnictwa. Zapewniło także rozwój miasta. W 1290 roku niewielka osada stała się miastem na prawie frankońskim. Powstały tzw. Żupy Krakowskie, które były własnością króla i powiększały znacznie jego skarbiec. Nadzór nad wszystkim w imieniu króla sprawował żupnik, czyli administrator (zarządca) kopalni. Pozycja Wieliczki została ugruntowana za sprawą Kazimierza Wielkiego. W 1356 roku ustanowił on Sąd Sześciu Miast w którym obok rajców z Krakowa, Sącza, Kazimierza, Olkusza i Bochni siadali także ławnicy z Wieliczki. Pięć lat po tym zdarzeniu przeniesiono miasto z prawa frankońskiego na magdeburskie. Dzięki Kazimierzowi Wielkiemu rozbudowano Zamek Żupny, on sam ufundował zamek myśliwski w Niepołomicach, który za czasów pierwszych Jagiellonów stał się drugą po Wawelu siedzibą królewską.

  Duże zmiany w salinie wielickiej nastąpiły dopiero w czasach zaboru austriackiego (1772-1918). Do 1867 roku salina podlegała bezpośrednio urzędom centralnym w Wiedniu. Prawie wszystkie ważniejsze stanowiska objęli Austriacy.  W tym samym roku utworzono Powiat Wielicki, który istniał do 1932 roku. W czasach autonomii galicyjskiej walka z zaborcą przybrała charakter działalności społecznej, służącej kształtowaniu świadomości narodowej wśród miejscowej ludności. Na przełomie XIX i XX wieku w powiecie wielickim zaczęły powstawać organizacje o charakterze militarnym m.in. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” oraz Związek Strzelecki, a także organizacje kulturalno-oświatowe tj. Towarzystwa Śpiewacze „Lutnia”, które działa nieprzerwanie od 1872 roku. Po wojnie uhonorowano 13 wielickich legionistów krzyżem Virtuti Militari.

  Bombardowanie Wieliczki podczas II wojny światowej zaczęło się 4 września, trzy dni później miasto zostało zajęte przez Niemców. W związku z planowanym utworzeniem getta żydowskiego na terenach Wieliczki, 1 sierpnia 1942 roku weszło w życie rozporządzenie nakazujące ludności żydowskiej przybyć do miasta przed 20 sierpnia. Miejscowa Rada Żydowska otrzymała rozkaz założenia szpitala dla 250 osób.  Niemcy zlikwidowali go 26 sierpnia, a 113 pacjentów oraz lekarzy i pielęgniarki rozstrzelano  w Puszczy Niepołomickiej. Następnego dnia ogłoszono o wysiedleniu Żydów z Wieliczki.

  Niemcy objęli również w zarząd żupy; zależało im na nieprzerwanej eksploatacji soli. Na trzecim poziomie kopalni rozpoczęli uruchamianie tajnej fabryki zbrojeniowej, produkującej poszycia samolotów. Nigdy nie doszło do jej pełnego uruchomienia.

  21 stycznia 1945 roku Wieliczka została wyzwolona.

  W 1958 roku w kopalni soli powstało pierwsze w Polsce podziemne sanatorium mikroklimatyczne, w którym do dziś leczy się choroby układu oddechowego. Trzy lata póżniej powstaje Muzeum Żup Krakowskich, jako samodzielna instytucja podległa bezpośrednio Ministrowi Kultury i Sztuki. W 1978 roku Kopalnia Soli w Wieliczce została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO, a w 1994 roku na mocy dekretu Prezydenta RP kopalnia soli w Wieliczce została uznana za Pomnik Historii Narodu Polskiego.